Smartphonevrije basisschool: ‘Als je een paar ouders kan meekrijgen, maakt dat al verschil’

Op basisschool De Spaarndammerhout is sinds dit schooljaar geen smartphone meer te bekennen. Leerlingen moeten hem thuis laten en docenten gebruiken hem niet meer in de klas. Dat is een groot verschil met voorgaande jaren. Directeur Femke van der Graaf: ‘Soms liepen kinderen met hun ogen aan hun scherm geplakt de school binnen. En in plaats van een potje te voetballen, zaten ze op de rand van het voetbalveld op hun telefoon te kijken.’ Toen een paar ouders met een heel concreet voorstel kwamen, ging het eigenlijk heel snel.

Tot afgelopen september ging het bij De Spaarndammerhout zoals bijna overal: kinderen leverden hun telefoon in bij binnenkomst en kregen hem pas aan het eind van de dag weer mee.

‘Maar je merkte de invloed ervan op allerlei manieren’, zegt Femke van der Graaf. ‘De dag begon al onrustig. Sommige kinderen liepen met hun ogen aan hun scherm geplakt de school binnen. Aan het eind van de dag deden ze hem meteen weer aan en liepen ze zonder te groeten naar buiten. En we hebben een prachtig plein voor de deur, maar in plaats van een potje te voetballen, zaten ze op de rand van het voetbalveld op hun telefoon te kijken. Dat verander je niet door de telefoon aan het begin van de dag in te nemen.

En wat ook speelde, waren de ruzies op groep Whatsapps. Klasgenoten scholden elkaar uit en in een enkel geval bedreigden ze elkaar zelfs. Dat is heel naar. Het gebeurt wel buiten school, maar zoiets komt altijd mee de klas in. En ouders trekken aan de bel: mijn kind wordt gepest in de groepsapp. Willen jullie daar iets aan doen? Dat is heel lastig, want bij wie ligt de verantwoordelijkheid? De school zegt: het gebeurt buiten school, het is jouw kind, wij geven die mobieltjes niet en ze hebben ze ook niet nodig voor school. Hou dat zelf in de gaten, Maar ouders zeiden dan weer: het is een groepsapp van de klas. Dat was in de praktijk heel lastig. En het kostte heel veel tijd.

Was er al wel eens discussie over?

Ja, zeker. Ouders kwamen met vragen over sociale media en we organiseerden al voorlichtingsavonden met hulp van Bureau Jeugd en Media. Maar het kwam allemaal in een stroomversnelling toen twee ouders aangaven dat ze wilden afspreken hun kinderen vóór hun 14^e geen smartphone te geven. Ze hadden in een Engels onderzoek over smartphonevrij opgroeien gelezen dat het al verschil maakt in een groep als 6 of 7 kinderen geen smartphone hebben. Ze vroegen: kunnen jullie ons helpen? Als we een paar ouders kunnen meekrijgen, maakt dat al verschil.

Willen jullie je als school hiermee bemoeien?

Daar hebben we wel even over nagedacht. Het is niet onze expertise, maar we zagen als school ook zeker de nadelen van het smartphonegebruik. De concentratie van kinderen ging met de jaren achteruit. Er wordt heel weinig meer gelezen. En we zagen de oudere kinderen steeds minder spelen. Net toen die twee ouders bij ons aanklopten, hadden wij daarover gesprekken met de directie van de school hiernaast: we maken ons zorgen. Hoe kunnen we die discussie verdiepen?

Dus we zijn om de tafel gegaan. Als eerste organiseerden we een ouderavond om te kijken hoe de ouders er in stonden. Vinden zij het ook een probleem, of vinden ze dat de smartphone nu eenmaal onderdeel van ons leven is geworden en kinderen er mee om moeten leren gaan? Tot onze verbazing was de opkomst drie keer zo hoog als anders. Het leefde dus echt heel erg. Veel ouders zeiden dat ze zich zorgen maakten, maar niet wisten hoe ze het anders zouden moeten doen. En ze zeiden ook: ik ben zelf ook teveel met mijn telefoon bezig.

Toen we het idee bespraken om kinderen pas op oudere leeftijd een mobieltje te geven, zei een aantal ouders meteen: “Wow, dat wil ik ook.” Dus we dachten: we moeten hier mee verder. Hoe kunnen we ouders die hier iets mee willen steunen?

We organiseerden een nieuwe ouderavond, waar nog veel meer ouders kwamen. En tegelijkertijd werd het opgepakt. Marjolein Moorman, toen wethouder Onderwijs van Amsterdam, had ervan gehoord en kwam een praatje houden. De Volkskrant wilde het proces volgen. Dus we realiseerden ons: dit leeft en is belangrijk.

Begin vorig jaar hebben we besloten de smartphone helemaal uit de school te weren. Gewoon thuis laten. Daar zijn we beleid voor gaan schrijven – dat bleek er eigenlijk nog niet te zijn. En vanaf dit schooljaar mogen kinderen geen smartphone mee naar school. Gewoon thuis laten.

Wat veranderde er?

De start van de dag is echt rustiger. Ze hebben even gekletst of gespeeld als ze binnenkomen. En ik heb al anderhalf jaar niets gehoord over WhatsApp ruzies.

Was er weerstand?

Een beetje. Er zijn ouders die hier een andere mening over hebben. Die vinden het betuttelend: “ik bepaal of mijn kind een telefoon mee naar school neemt.” Omdat we in een transitie, zitten, willen we dat niet verbieden, maar gaan we met die ouders in gesprek. Het is altijd moeilijk om iets met terugwerkende kracht af te nemen. Voor een aantal kinderen van groep 8 hebben we na die gesprekken een uitzondering gemaakt. In groep 7 en lager was dat niet nodig.

En hoe was het voor de kinderen?

In het begin was het wennen. “Hoe moeten we dan afspreken?” “Nou, misschien gewoon even vragen?” Maar daar groeien ze in. Het is bijzonder om te zien dat ze aan het eind van de dag niet eerst naar huis gaan om hun telefoon te halen, maar hun tas neergooien en gaan voetballen. En ik weet niet of het hiermee te maken heeft, maar ik zie kinderen wel weer eens met een boek onder hun arm naar school komen. Daar word ik heel erg blij mee. Maar er is vooral veel meer rust. En dat heeft z’n weerslag op de kinderen.

Krijgen kinderen nu thuis ook minder vaak een smartphone?

Ja. Veel ouders stellen dat nu langer uit. Dankzij een onderzoek van De Correspondent op onze school weet ik dat voor onze groepen 7 heel precies. Van de bijna 50 leerlingen hebben er 7 thuis een smartphone. Sommige anderen hebben een oud telefoontje waarop ze wel een spelletje kunnen doen, maar geen toegang hebben tot sociale media. En een paar kinderen hebben een Nokia gekregen, omdat ouders graag contact houden als hun kind buiten speelt.

Een ander gevolg is dat ouders ook bewuster nadenken over wat hun kind wel en niet op zijn smartphone mag. Officieel mag je pas op WhatsApp vanaf je 13e. Nou, dat zijn de kinderen hier echt nog niet.
De kinderen geven in dat onderzoek van de Correspondent overigens aan dat ze het prima vinden. Ze zeggen: je mist het niet, want je weet niet wat je mist.

Zorgen die paar kinderen die nog wel een smartphone hebben voor scheve ogen?

Ja, dat is wel lastig. Een paar achtstegroepers nemen hun smartphone dus nog wel mee naar school. Natuurlijk zeggen andere kinderen dan: “Waarom neem jij die mee? Dat mag toch niet?” Die kinderen lopen soms toch nog aan hun smartphone gekleefd de school binnen. Dan spreek ik hen aan: doe hem in je tas. Het is altijd lastig om iets terug te draaien. Maar we streven er naar dat we over twee jaar geen enkele uitzondering meer hebben.

Hoe zit het met de docenten?

Die mogen hun smartphone bij zich hebben, maar niet in het zicht. Het gebouw is nogal onoverzichtelijk, dus we moeten ze wel kunnen bereiken als dat belangrijk is. In de teamkamer mogen ze wel even scrollen. Dat was wel een lastige omkeer, maar iedereen is wel bereid en het gaat steeds beter.

Speelt de discussie nog, of is het vanzelfsprekend geworden?

We geven nog steeds voorlichting over smartphones. Dat kan ook als je zo’n ding niet hebt. We geven ook voorlichting over de gevaren van vuurwerk en lang niet ieder kind doet daar iets mee. Dus we gaan het onderwerp niet uit de weg.
In die gesprekken merken we dat kinderen zelf ook heel goed nadelen kunnen aangeven. Sommige kinderen hebben er thuis met hun ouders gesprekken over. En het Jeugdjournaal heeft er een heel goede podcast over gemaakt.

We organiseren ook nog steeds voorlichtingsavonden voor ouders. Om ervaringen uit te wisselen. Een paar ouders hebben een werkgroepje smartphonevrij opgroeien opgericht. Dat zijn niet meer de oprichters, maar andere ouders die het hebben overgenomen. Ik ga eens in de zoveel tijd met hen om de tafel om te bespreken wat er rondom dit onderwerp speelt.
Maar het is verder eigenlijk heel normaal geworden. Bij een rondleiding zien ouders de bordjes Smartphonevrije basisschool hangen en dan vragen ze er wel eens naar. En dan denk ik: ‘O ja!’

Ervaren ouders het als steun?

Ja. En die steun reikt verder dan onze school. We horen dat het ouders van andere basisscholen helpt om het gesprek op school aan te gaan. Je zou willen dat het normaal is dat kinderen op deze leeftijd geen smartphone hebben. Want de grote Techbedrijven zijn erop gericht kinderen zo verslaafd mogelijk te maken. Ik ben zelf niet opgegroeid met sociale media, maar ik weet dat ik als meisje last zou hebben gehad van al die mooi gemaakte beelden. Dus het is fijn als je elkaar als ouder hierin kan steunen.

Zijn er ook nadelen?

Op de basisschool eigenlijk niet. Wij communiceren direct met de kinderen en de ouders. Maar in het middelbaar onderwijs krijgen leerlingen via hun smartphone roosterwijzigingen, cijfers en nog veel meer. Dus daar is het wel lastig. Toch is er ook daar beweging. Er wordt onderzocht hoe de eerste twee jaar van de middelbare school ook smartphonevrij kunnen zijn en er is in Nederland één smartphonevrije middelbare school. Dat vind ik een fantastische stap.’

Interview en foto: Marijke Verduijn

Meer informatie, tips en het beleidsstuk van basisschool De Spaardammerhout op Smartphonevrij opgroeien. Op de website van de school  staat ook de link naar de podcast van het Jeugdjournaal. 

Lees ook:
Ouders, leg die telefoon weg
Een week zonder smartphone: hoe beleefden deze studenten dat?