Ouderpijn: het gevoel van machteloosheid als het niet goed gaat met je kind. ‘Je hebt de hele tijd buikpijn, maar je kan er niet naast gaan lopen.’

Hoe is het voor een moeder om te ervaren dat je kind dag in dag uit wordt gepest? Ouderpijn, zo noemt Fiona Hack haar machteloosheid, wanhoop en schuldgevoel. ‘Ik vond ook dat ik faalde. Daar heb ik echt mee geworsteld. Ik heb haar niet kunnen beschermen. Ik heb gedaan wat binnen mijn macht lag, maar was dat genoeg?’

Als kind van een Jamaicaanse moeder en een Nederlandse vader ervoer Fiona in haar jeugd wel zekere oordelen en vooroordelen. ‘Soms werd ik erg onderschat. En een meisje in de klas liet me wel heel duidelijk merken dat ze het vervelend vond dat ik hogere cijfers haalde. Maar dat is niet te vergelijken met wat mijn dochter heeft doorstaan.

Tot op zekere hoogte accepteer ik wel dat kinderen elkaar een beetje in de weg zitten, maar dit was wel echt pesten. Er was gewoon geen ontsnappen aan.’

Wanneer merkte je het voor het eerst?

‘In groep 1 en 2 zag ik al wel bepaalde blikken en ik merkte dat dat er geen klik was met het meisje dat tegenover haar zat. En ik hoorde wel eens een opmerking van een moeder, die ik niet helemaal kon thuisbrengen. Ik heb daar met die moeder over gesproken. Zij zei: “Ik ben vroeger zelf gepest en moest altijd maar lief zijn tegen iedereen. Dus als mijn kinderen een ander kind niet leuk vinden, mogen ze dat van mij gewoon laten blijken.”

Ik had toen nog niet het idee dat het schadelijk was. Mijn dochter werd nog wel uitgenodigd voor verjaardagsfeestjes en had een paar vriendinnetjes.
Maar toen ze in groep 3 zat, legde deze moeder direct na 5 december op school op iedere tafel een Kerstkaartje, behalve bij mijn dochter. Dat was een duidelijk signaal: wij moeten jou niet. Ik weet ook nog dat dat meisje een verjaardagsfeestje gaf op Neeltje Jans en alle kinderen uitnodigde, behalve mijn dochter. Ik ben alsnog met haar naar Neeltje Jans gegaan, maar dat is niet hetzelfde, natuurlijk.

In diezelfde tijd begonnen in de speeltuin twee oudere jongens vervelend tegen haar te doen. Als er een probleem rond een kind hangt, pikken andere kinderen dat soms snel op. Zeker in zo’n klein dorp als waar wij toen woonden.

Langzaam maar zeker kwam ze alleen te staan. Ze werd niet alleen gemeden, maar ook echt lastiggevallen. Ze vertelde me lang niet alles. Maar het ergste – wat ze me pas maanden later heeft verteld – is dat ze een keer achterna is gezeten door jongens die steentjes naar haar gooiden en dat ze toen in paniek ergens heeft aangebeld om te kunnen schuilen. Ze trof een hele lieve vader, die haar heeft getroost en tot zichzelf heeft laten komen, en daarna heeft gepost tot het veilig was om weer naar buiten te gaan. Dat heeft me echt wel heel veel gedaan.’

Vind je het niet erg dat hij geen contact met jou heeft opgenomen?

Nou, ik had het wel op prijs gesteld om het te weten. Ik denk dat ik heel veel dingen niet weet. Later hoorde ik dat ze ook heel regelmatig belde met de moeder van een ander jongetje. Ik was gescheiden en was veel aan het werk. Mijn vader woonde doordeweeks bij ons in, maar hij is geen type voor een kopje thee.

Bij een ander incident kwam mijn dochter huilend thuis, met zwarte traansporen op haar gezicht. Toen vertelde ze dat het zusje van een van de ergste pestkoppen met haar was meegelopen om haar veilig thuis te brengen. Die avond ben ik naar die ouders gegaan. Ik zei: “Ik moet ervoor zorgen dat mijn dochter weet wat goed is en wat niet. Dat moeten alle ouders. Jullie dus ook.” Toen kreeg ik ook andere ouders tegenover me. Ze gingen elkaar opbellen en staken de straat over als ze me zagen aankomen.

Sprak je ook de school aan?

Jarenlang. Mailtjes, brieven, gesprekken. Dan werd de groep weer geobserveerd en gebeurde er verder niks. Het leek wel alsof niemand ooit iets zag. Op een gegeven moment moest ik wel namen noemen. In groep 4 heb ik uiteindelijk de naam genoemd van het meisje waarvan mijn dochter ontzettend veel last had. De juffrouw zei: “Dat geloof ik niet. Die is altijd zó lief in de klas. Die doet dat niet.”

En de directeur zei: “Bij ons wordt niet gepest, want we hebben een pestprotocol en er komen speciaal kinderen naar onze school omdat het hier zo veilig is.” In die tijd volgde het team ook een cursus over pesten, waar ze hoorden dat een kind het ook kan uitlokken. Ik vroeg: “Leg me eens uit hoe mijn dochter het uitlokt als een meisje langsloopt en fluistert: Je haar heeft de kleur van poep.”
De directeur zei ook: “Ze denkt het omdat jij het er de hele tijd over hebt.” Ik noem dit zo nadrukkelijk, omdat ik het belangrijk vindt dat scholen dit probleem heel serieus nemen.

Natuurlijk heb ik geprobeerd haar naar een andere school te krijgen, maar in Zeeland is alles best ver. Mijn vader was er ook niet voor: hij was bang dat ze als nieuweling juist gepest zou worden. Toen we toch een andere school hadden gevonden, hoorden we dat ook een van de pesters daar naar toe zou gaan. Dus toen heb ik dat idee weer losgelaten.

Wat merkte je aan je dochter?

Toen ze een jaar of zeven was, zei ze een keer: “Doet het pijn als ik voor de trein spring? Ik wil niet meer leven.” Dat is de grootste angst van alle ouders. Die angst heb ik zo lang gevoeld.

Op een dag kwam ze thuis en zei ze: “Ik kan niet meer. Kunnen we weg?” Ik belde meteen de makelaar. Maar we hadden een groot huis en het duurde vier jaar voor we het konden verkopen. Inmiddels ging ze al met de bus naar de middelbare school en kwam ze bij de bushalte elke dag een van de pesters tegen. Uiteindelijk heb ik het huis ver onder de prijs verkocht.

Toen we eenmaal waren verhuisd, kwamen we in een hele fijne omgeving en kon ik ervoor zorgen dat ze in een klas kwam met een paar kinderen van wie we wisten dat ze aardig waren. Dus toen heb ik haar wel op de juiste weg weten te zetten.

Je noemt wat jij voelde met een prachtig woord “ouderpijn”. Wat is ouderpijn?

Ouderpijn is het gevoel van machteloosheid als het niet goed gaat met je kind. Bij mij is dat de impact van pesten, maar kan ook zijn dat je kind afglijdt naar de criminaliteit, of je je om een andere reden grote zorgen maakt.

Je voelt je machteloos omdat je alleen van een afstand kan meelijden met je kind. School is verplicht, dus je moet je kind elke dag naar een plek brengen die niet veilig blijkt te zijn en je kan er niet de hele tijd zijn. Je voelt de hele tijd pijn in je buik, maar je kan er niet naast gaan lopen. En je weet vaak niet waar je goed aan doet. Soms maak je de situatie alleen maar erger.

Je raakt ten einde raad. Je ziet je kind afglijden en in een isolement raken. Je raakt zelf ook in een isolement. Je kind raakt haar vertrouwen kwijt, jij raakt zelf ook je vertrouwen kwijt. Je voelt constant de angst dat je je kind gaat verliezen. Wat als ze zichzelf iets aandoet?  

Ik vond ook dat ik faalde. Daar heb ik echt mee geworsteld. Ik heb haar niet kunnen beschermen. Ik heb gedaan wat binnen mijn macht lag, maar was dat genoeg? Had ik niet veel eerder moeten verhuizen? Ouderpijn is dat allemaal: schuldgevoel, machteloosheid, falen.

Werd het anders nadat jullie waren verhuisd?

Toen we een paar maanden in het nieuwe huis woonden, zei ze: “Ik ben vandaag voor het eerst buiten geweest zonder dat ik bang was dat er kinderen om het hoekje me op stonden te wachten.” Toen pas realiseerde ik me hoe dapper ze al die tijd was geweest. Ze ging altijd wel naar de speeltuin, of naar het zwembad.

Dat rakelde zoveel op, dat ik er niet van sliep. En als ik sliep, kreeg ik enge dromen. En ik raakte echt in een soort gewetenswroeging: waar was ik dan al die tijd geweest? Ik werkte veel, soms ook nog thuis, nadat zij al op bed lag.

Heb je toen besloten er een boek over te schrijven?

Ja, maar daar heb ik wel een aantal jaren voor nodig gehad. Ik weet nog dat ik het meisje dat haar het ergste pestte op de stoep zag lopen en dacht: wat zou er nu gebeuren als ik mijn stuur een tikje geef. Dat kan in het werkelijke leven niet. Dat snapt iedereen. Maar hoever ga je als ouder? Je wordt wanhopig, paranoïde, je ziet overal gevaar. Je wil dat het stopt. Maar je kan maar zo weinig doen. Ik moest iets met alle emoties die nog in mij zaten. Het boek is de verwerking daarvan op papier.

Wat wil je met je boek bereiken?

Ik wil dat het beleid rond pesten verandert.Hier in Zeeland waren trainingen waar pesters en gepesten samen naar toe gingen. Dat is heel belangrijk, want de pester heeft ook hulp nodig, maar de subsidie daarvoor is stopgezet.
En ik wil mensen ervan bewust maken dat er ook iets moet zijn voor ouders. De cursussen waar aandacht is voor ouders, gaan altijd over de vraag: hoe kan jij je kind overeind houden? Niet: hoe kan jij jezelf overeind houden?  
Het minimum is dat er op scholen materiaal moet zijn voor ouders: waar vind ik hulp?
Ik maak mee dat ouders soms jaren nadat het gestopt is nog in huilen uitbarsten. Het blijft een pijnpunt in de ziel.

Hoe is het nu met je dochter?

Eigenlijk wel goed. Ze is er echt doorheen gesleept door judo en scouting. Daar zijn duidelijke omgangsregels en deden ze leuke dingen en gingen ze samen op kamp. Op de scouting wordt het absoluut niet geaccepteerd als iemand wordt genegeerd.
En op haar middelbare school kreeg ze veel vriendschappen met jongens. Een paar van hen hebben een heel vervelende pestkop een keer in de hoek gedreven en aan de tand gevoeld.
Als die jongens een vriendinnetje kregen, konden die wel eens vervelend doen. Maar ze liet die vriendschappen niet los en ging het met die meisjes uitpraten. En die jongens hebben haar ook niet losgelaten. In haar latere tienertijd zeiden haar vrienden wel eens: “Je kan niet iedere keer zeggen: ik reageer zo omdat ik vroeger gepest ben.” Die opmerking heeft haar aan het denken gezet. Dat was ook helend.

Ze heeft op dit moment een leuke baan en laat steeds makkelijker mensen toe. Ze staat echt heel sterk in haar schoenen. De andere kant van de medaille is wel dat ze niks meer pikt.
Ze is zelf ook een keer in gesprek gegaan met een pester. Dat meisje is zo geschrokken dat ze twintig kilometer in de regen naar ons toe kwam gefietst om om vergeving te vragen. Dat heeft mijn dochter heel erg geheeld. Dat meisje komt zo nu en dan nog langs. Kinderen denken soms niet na.

En hoe is het nu met jouw ouderpijn?

Ik ben er nog steeds mee bezig. Mijn dochter is inmiddels 21 en het gaat goed, maar het laat me nog steeds niet los. Ik merk dat ik nog steeds flip als er iets gebeurt. En ik ben nog steeds angstig: wat gaat er gebeuren? Is ze veilig? Ik weet dat ik dat niet op haar moet projecteren. Als je eigen wonden nog niet geheeld zijn, zit je er dubbel in. Ik kan niet al mijn emoties laten zien. Dat is best een beetje eenzaam. Als je een partner hebt, kun je elkaar er soms doorheen helpen. Mijn vader is heel lief, maar al oud en hij schiet meteen in de emotie en dat is ook niet altijd helpend.
Maar nu ik zie hoe sterk zij is, begin ik heel langzaam mijn vertrouwen weer terug te krijgen.’

Interview: Marijke Verduijn

Fiona Hack schreef Droommoord, een boek over pesten  vanuit het perspectief van de ouder.
Zij organiseert ook regelmatig webinars.