‘Kies wat goed is voor je ziel en aanvaard de consequenties.’ Bright Richards is theatermaker en vader

De theaterstukken van Bright Richards gaan vaak over complexe thema’s als ontheemding en identiteit. Zo verweeft hij in zijn bekroonde theaterstuk As I left my fathers house zijn eigen vluchtverhaal met het relaas van een joodse onderduiker en een islamitische vluchteling. Met zijn organisatie New Dutch Connections wil Richards oude en nieuwe Nederlanders met elkaar verbinden. Wat wilde hij zijn eigen kinderen vooral meegeven? ‘Jongeren staan onder veel druk om hetzelfde te doen als andere jongeren van hun leeftijd. Ik heb geprobeerd mijn kinderen te leren om te voelen: wat voel ik nou? Vind ik dit fijn? Wil ik hier bij zijn? Is dit goed voor mijn ziel? En om dan hun eigen keuze te maken en daar de consequenties van te aanvaarden.’

‘Ik maak samen met mijn zoon op dit moment een nieuwe voorstelling, die op 29 oktober in première gaat in de Stadsschouwburg Utrecht. Dat is heel leuk, maar ook spannend. Bring me back home gaat over identiteit en gestolen kunst. Mijn zoon is begin 20 en zit op de dansacademie. In de voorstelling gaat het veel over identiteit: mijn identiteit en zijn identiteit.

Een van de thema’s die we als leidraad nemen, is een Afrikaans gezegde: “Jij baart kinderen, zodat je kinderen jou gaan baren.” Deels gaat dat over ouderdom. Er komt een tijd dat je jezelf niet kan verzorgen en dan moet je kind de verantwoordelijkheid voor je nemen. Die nabijheid is fijn. Het is fijn om je kinderen om je heen te hebben als je oud bent.
Maar het gaat ook over reïncarnatie. In de Afrikaanse religie geloven we niet in hemel of hel. De dood is niet het einde. Als je een goed persoon bent geweest, willen we dat je terugkomt. Als je niet goed bent, willen we je niet terug. Als je terugkomt, doe je dat als een van de kinderen die je kinderen krijgen. Zo letterlijk is dat.

Wat betekent home in de titel Bring me back home?

Home heeft te maken met spiritualiteit. De koloniale machthebbers dachten dat ze kunstwerken meenamen. Maar voor de mensen van wie ze ze afnamen, waren het geen kunstwerken, maar religieuze objecten, die hen hielpen hun spirituele dimensie vorm te geven.

Wat is identiteit voor jou?

Anders-zijn.

Dan?

Dan veel mensen om mij heen in deze samenleving. Een vreemde zijn. Ik ben hier gekomen als een vreemdeling. Vreemde-zijn is onderdeel van mijn identiteit. Als ik in Liberia ben, ben ik ook een vreemde.

Is iets van dat gevoel van vreemde zijn ook onderdeel van de identiteit van je kinderen?

Ja, zij beseffen goed dat ze anders zijn, maar soms willen ze daar niet mee bezig zijn. 

Ik begrijp dat je niet teveel voor je kinderen wil spreken, maar wanneer worden ze daarmee geconfronteerd?

Ik denk bijna iedere dag. Ik word er ook iedere dag mee geconfronteerd. Maar soms doet het mij niks. Het is gewoon een feit.

Wat vind jij belangrijk om aan je kinderen mee te geven?

Dat ze dingen doen waar ze blij van worden, energie van krijgen. Natuurlijk heb je ook verplichtingen, maar je hebt het recht om te kiezen. Vraag je af: is dit goed voor mijn ziel of mijn geest? Als het antwoord positief is, maak die keuze dan en accepteer de consequenties. Mijn kinderen kiezen alle drie voor de kunst. Dat is heel mooi, maar het is goed om je te realiseren dat je dan ook kiest voor onzekerheid. Dat je je eigen zekerheid moet creëren. Maar dat moet ze er niet van weerhouden die keuze te maken.

Ik heb ook geprobeerd ze te leren om zich te uiten. Vrij te zijn in hun expressie. We leren vaak af om onze gevoelens te uiten. Om ons in te houden. Niet te zeggen wat we graag willen, of waar we ontevreden over zijn. Maar het is goed voor je ziel om je gevoelens te uiten.

Leer voelen. Wat voel ik nou? Vind ik dit fijn? Wil ik hier bij zijn? Is dit goed voor mijn ziel? Jongeren staan onder veel druk om hetzelfde te doen als andere jongeren van hun leeftijd. Doe niet wat sociaal wenselijk is, maar durf steeds meer te vertrouwen op je intuïtie en maak je eigen keuze. Als die niet de goede blijkt te zijn, leer je daarvan. Als je maar groeit.

Wat waren belangrijke keuzen in jouw leven?

De keuze om te vertrekken uit de oorlog. Ik was twintig toen ik moest vluchten. Eerst wilde ik niet weg, omdat ik voor de familie wilde zorgen, maar toen ik eenmaal had besloten om weg te gaan en de familie het daarmee eens was, was dat een belangrijke keuze.

Welke consequenties moest je daarmee onder ogen zien?

Deels kon ik nog op afstand voor mijn familie zorgen, maar deels moest ik het contact ook afsluiten. Soms was het gewoon te zwaar. Je moet hier leven. En dan sluit je je af. Niet omdat je niet van de mensen thuis houdt, maar omdat het te zwaar was.

Dat is moeilijk, want in de Afrikaanse samenleving groei je niet op met “ik”, maar met “wij”.  Je bent geen individu, maar altijd onderdeel van een groep. In de Afrikaanse samenleving heb je niets voor jezelf: je deelt je kleren, speelgoed, schoenen met je broers. Hier moest ik leren een ‘ik’ te zijn. Als je hier geen individu bent, heb je een probleem. En dat was moeilijk.

Wat heb je daarvan geleerd?

(Lacht) Dat het “ik” bestaat en dat het hier belangrijk is. Het was een moeilijk proces voor mij om mijn “ik” te ontdekken. Op de toneelschool zeiden mijn docenten: “Bright, je moet leren een beetje egoïstisch te zijn. Jij denkt altijd voor het geheel – je moet ook aan jezelf denken.”

Als je nu terug zou gaan, wat zou je dan van dat “ik” meenemen?

Ik ben eind 2024 voor het eerst teruggegaan naar Liberia. Mijn twee dochters waren mee. Over die terugkeer ga ik in december van dit jaar met mijn oudste dochter een voorstelling maken, in samenwerking met poppentheatergezelschap Hotel Modern.
Nu neem ik mijn “ik” mee daar naar toe. Ik kan niet meer anders. Ik leef hier nu al zo lang.

Herkende je het “wij” nog en kon je daar iets mee?

O ja. Je ziet dat veel mensen, hoe arm ze ook zijn, ongelofelijk gastvrij zijn. Ze hebben zelf bijna niets, maar nemen toch mensen in huis die nog minder hebben. Daarbij denken ze aan dat Bijbelgezegde: “Sommigen onder u hebben, zonder het te weten, engelen in huis genomen.”
Omdat de overheid niet goed functioneert, leunen mensen op elkaar. Omdat de overheid hier wel functioneert, denken we soms dat we zonder elkaar kunnen. Maar daar weten mensen nog dat ze elkaar nodig hebben.’

Interview: Marijke Verduijn

Bright O. Richards is theatermaker, acteur en samen met zijn vrouw Margriet Stuurman oprichter van New Dutch Connections. Als 20-jarige vluchtte hij uit Liberia naar Nederland, waar hij aan de Toneelschool Arnhem studeerde en bij onder meer het RO Theater speelde.
New Dutch Connections is een theaterproducent met maatschappelijke impact. NDC geeft nieuwkomers en hun verhalen een podium en biedt hen perspectief door ze te verbinden met publiek, communities, opleidingsmogelijkheden en het bedrijfsleven. Zo is Future Citizens een terugkerende theatrale voorstelling voor ontmoeting, netwerkvorming en maatschappelijke impact.
Zie hier de andere programma’s. 
As I left my fathers house speelt op 29 maart in Heemskerk.