Troost in donkere dagen

‘Lieve mama, Eerste Kerst zonder jou, en de kerstmagie is er niet dit jaar. Ik mis je. Hou van jou.’
‘Kerst is niet hetzelfde zonder jullie, maar in de warmte vind ik jullie’

Voor veel mensen is de decembermaand een extra moeilijke periode, waarin je iemand nog meer kan missen, of je extra eenzaam kan voelen. Daarom staat er juist in deze ‘feestmaand’ in 22 steden tijdelijk een Rouwen en Vieren kas. Een plek waar je kan herdenken, rouwen, iemands leven vieren of gewoon even ontsnappen aan de feestelijkheden.
Binnen kun je een kaarsje branden, een lint beschrijven en ophangen, of iets in een album zetten. Je mag er stil zijn, of je verhaal delen met een vrijwilliger.

Geborgen en open

De kas is van glas. Je kunt van buiten naar binnen kijken (en andersom). ‘Het is geborgen, maar ook open. De kas is transparant: je mag zien dat er verdriet is’, zegt Anne van Zessen. ‘Verlies is een algemene deler. Ik hoop dat dat verbindt’.
Samen met Tim Doornewaard heeft Anne gezorgd dat er dit jaar ook een Rouwen en Vieren kas op het Dapperplein kwam. ‘Wij komen allebei uit deze buurt. En we hebben ervaren dat dit initiatief echt door de buurt, de ondernemers en de gemeente wordt gedragen. Zij zien het belang ervan en we hebben samen deze plek gekozen.’

Lintjes

Als ik de kas binnenloop, valt meteen op hoe sereen het er is. Her en der wat eenvoudige kerstversiering. In het midden een tafel met kaarsjes en een mand met lintjes en viltstiften. In de ene hoek een lessenaar met een notitieboek, in de andere een paar stoelen voor een rustig gesprek. Vandaag kun je daarvoor terecht bij Anne en Anita. Anita vond het fijn om op Tweede Kerstdag iets zinnigs te doen en weet hoe verlies kan voelen. Ze verloor kort geleden een goede vriendin en is anderhalf jaar geleden gescheiden.

Op de honderden lintjes en in het dikke album staan vooral Nederlandse teksten, maar ook Duitse en Spaanse, en naast me schrijft een vrouw in het Arabisch. Maar hoe verschillend de woorden en namen ook zijn, ze ademen allemaal liefde en gemis. En vaak, heel vaak, betreft het ouders en kinderen.
‘Tot ooit, mam’
‘Lieve baby, je kwam en ging om een reden. Je gaf me sterkte en het is je gelukt. Ik zie je daar boven. Mama.’
‘Voor jou, pap. Ik snap het vaak nog steeds niet.’

Helend

De Rouwen en Vieren kas voorziet duidelijk in een behoefte. Op een zaterdag lopen er op de Dappermarkt wel honderdvijftig mensen binnen. Volwassenen, jongvolwassenen, ouders met kinderen. ‘Je hoort soms: “Zullen we voor opa of oma een kaarsje aansteken?”, zegt Anne. ‘Of een opa of oma, die vraagt: “Zullen we voor pappa een kaarsje aansteken?”
Mijn dochter van 8 heeft een kaarsje aangestoken voor onze kat. Ik denk dat het heel fijn is dat je met je kind naar zo’n plek kan. De dood is zo’n essentieel onderdeel van het leven. Ik denk dat het helend kan zijn om daar meer over te praten – ook met kinderen.

Ik vind het heel bijzonder hoe open mensen soms zijn. Of het nu gaat over het verlies van een ouder of van twee konijntjes, of van een schoonzoon die zichzelf het leven heeft benomen. Voor mij zit in het open gesprek met een vreemde echt verbinding. Ik vind dat heel hoopvol.’  

Delen

De allereerste Rouwen en Vieren kas was een initiatief van theoloog en kunstenaar Rikko Voorberg, na een vraag van een vriendin die haar dochter had verloren. Zij merkte dat er de eerste tijd nog wel plek is om te rouwen, maar dat het daarna moeilijk wordt: hoe praat je er over en wanneer?  ‘Kun je geen ruimte maken voor rouw?’ vroeg ze hem. En zo ontstond in 2021 de eerste Rouwen en Vieren kas, in Amsterdam-West.

‘Rouw is er en wordt vaak niet minder. Ook na tien jaar mag je daar nog tranen over laten’, weet ook Anne van Zessen. ‘Het leven heeft een begin en een einde. Het begin krijgt altijd heel veel aandacht, maar het einde is soms wat meer verstopt. En ik denk dat er heling kan zijn in het delen.’

Dichterbij

Ik kwam eigenlijk naar de kas om erover te schrijven, maar eenmaal binnen, wil ik toch zelf ook een lintje ophangen. Het is fijn om de namen van mijn zusjes en zwager te kunnen opschrijven. Maar als ik wil schrijven dat ik ze mis, besef ik dat ik niet de enige ben. Hun kinderen missen hen ook. En mijn kinderen en mijn broers missen hen ook. Dus schrijf  ik: “We missen jullie”.  Als ik naar buiten loop, zeg ik daar iets over tegen Anne en Anita. Ze knikken begrijpend. ‘Hoe heetten je zusjes en je zwager?’, vraagt Anne.

Die heling van het delen is soms ook voelbaar in het album:

‘Liefste mama,
Een kaarsje branden op deze koude Kerstdag,
Van binnen voelt het grijs en grauw,
Hopelijk brengt dit warme lichtje,
Mij iets dichter bij jou 
Liefs voor iedereen die iemand moet missen deze dagen.’

Tekst en foto’s Marijke Verduijn