Hassan en Moos zijn vrienden. Maar kunnen ze dat blijven als de wereld hen uit elkaar speelt?

Hassan en Moos zijn al vrienden sinds de brugklas. Allebei stoer, pesterig en dol op een patatje mayo. Maar hoe houd je je vriendschap heel, terwijl er in de wereld van alles gebeurt dat je uit elkaar kan spelen? Deze vraag staat centraal in de voorstelling Hassan en Moos die vooral op scholen wordt gespeeld. Het afgelopen jaar werden de rollen gespeeld door Yassine el Amriti (24) en David Roos (25), zelf ook moslim en Joods. Hoe was het om die rol te spelen? En hoe reageerden leerlingen?

Jullie zijn als acteur gewend aan rollen die ver van jezelf af kunnen staan. Voelde dit dichterbij?  

Yassine: Ja, van binnen wel. Als moslim voel ik me verbonden met Palestina en met iedereen die onrecht ervaart. Maar als persoon is Hassan veel extroverter dan ik. Ik ben veel rustiger. Dat was wel een groot verschil.

David: We zijn allebei wel rustig en Hassan en Moos zijn dat helemaal niet. Maar verder herkende en begreep ik heel veel van wat Moos voelt en waar hij mee worstelt. Naast dingen waar ik anders in sta en waarvan ik niet hoop dat het publiek denkt dat ik dat zelf zo voel.

Noem er eens een?

Moos gelooft, denk ik, echt dat hij in Israël veiliger is dan hier.  Ik denk dat best veel Joden dat denken, omdat ze vatbaar zijn voor het verhaal dat Israël de Joden beschermt. Maar het is daar oorlog en hier niet, dus ik voel me hier veel veiliger dan daar.

Wat herkende je wel?

Dat mensen jou verantwoordelijk houden voor wat Israël doet en tegelijkertijd willen dat je je ervan distantieert. Ik verafschuw wat er in Gaza gebeurt. Maar het is moeilijk om je van Israël te distantiëren als je daar familie hebt en daardoor toch een band hebt met dat land.

Als Hassan jou vraagt: “Zeg dan dat je Israël haat om wat ze doen tegen de Palestijnen”, komt dat niet over je lippen.

Nee, en dat zou ik als David ook niet kunnen zeggen. Er is heel veel mis met dat land en hoe dat is ontstaan, maar voor veel mensen om mij heen was het ook een hoop op een nieuw begin en was het echt het beloofde land. Dat ze daarbij ontkennen dat er al mensen leefden is een onrecht en dat onrecht is verschrikkelijk. Tegelijkertijd voel ik het idee van een land waar Joden veilig waren na de Tweede Wereldoorlog wel als iets wat belangrijk is. Dus ik vind het moeilijk om te zeggen dat ik het land haat.

Was het moeilijker om iets te spelen wat zo dicht bij je ligt?

Yassine: Voor mij wel. Een duif spelen is veel makkelijker, want dan kun je je fantasie gebruiken. En nu kwam het wel heel dicht bij de realiteit. Overigens is het stuk al geschreven vóór 7 oktober en vóór de genocide. Dus de eerste versie die wij speelden, liep een beetje achter op wat in de echte wereld gebeurde. Dat vond ik wel lastig. Het is alsof je Shakespeare speelt, maar met een andere Romeo en Julia.
De laatst versie is actueler. Daarin erkent Moos dat er genocide gaande is en is hij meer in tweestrijd.

David: Ik herken veel van wat Yassine zegt, maar in een bepaald opzicht was het ook weer makkelijker. Veel van de dingen die Moos zegt, hoor ik zo vaak om me heen, dat het er bijna als vanzelf uitkwam. Dus ik hoefde niet ontzettend diep te graven naar het gevoel onder m’n tekst.

Jullie maken best harde grappen tegen elkaar. Was er een grap die je echt moeilijk vond om te maken?

Yassine: Het ging wel ver en in het begin was het een beetje ongemakkelijk, maar ik heb er niet wakker van gelegen. We vonden het ook niet moeilijk om grappen tegen elkaar te maken. Maar in een eerdere versie zat een grap over iemand met een hoofddoek en dan merk je dat meisjes met een hoofddoek dat niet zo leuk vonden.
Als Yassine vond ik de grappen over terroristen en bomgordels misschien wel moeilijk, maar als ik speel, ben ik Hassan. En het is ook goed om grappen te maken die eigenlijk niet kunnen: dan kunnen de kinderen ervaren dat je echt te ver kan gaan.

David: Daar sluiten we ook mee af: voortaan gaan we iets minder harde grappen tegen elkaar maken. Ik was ook blij dat die grap over de hoofddoek eruit ging. Maar als het over ons gaat, kon ik alles wel hebben. Je bent acteur en we vertrouwen elkaar.

Ik neem aan dat elke rol iets met je doet. Wat heeft deze rol met jullie gedaan?

Yassine: Ik heb echt heel veel geleerd. Ik heb heel veel uit de improvisatie gehaald – met die kids en met David. En het is ook lekker om uit de bocht te vliegen, daar ontdek je heel veel.
Door deze rol heb ik ook leren bluffen. Ik probeer als acteur altijd uit m’n hart te praten. Dat wordt wel moeilijk als ik een dictator ga spelen, haha.

David: Het was fijn om in dat uurtje ook eens ongenuanceerde dingen te mogen roepen, die je soms wel voelt. Ik vond het wel een fijne uitlaatklep in een tijd waarin je je zo machteloos kan voelen over wat er gebeurt en wat erover wordt gezegd. Je ziet zoveel onrecht en je wil graag iets doen. Dan is het fijn om er met die kinderen op een verbindende manier mee bezig te zijn.

Wat waren de momenten waarop je in de klas echt iets voelde gebeuren?

Yassine: Op een gegeven moment gaan we vechten en heel grof schelden. Dat vinden ze wel heftig. En ze zijn vaak heel stil bij de meer emotionele scènes.

David: In de voorstelling wordt er een steen bij Moos door de ruit gegooid en hij denkt dat dat is vanwege zijn opvattingen over Israël en dat Hassan daarmee te maken heeft. In de scène daarna komen ze elkaar weer tegen en tasten ze af wat er nou precies is gebeurd: waarom stond jij met een Palestinavlag voor mijn huis?

Yassine: En ze zijn altijd stil bij de scène waarin mijn hele gezin op uitnodiging van Moos aanwezig is bij een Joods voetbaltoernooi en we voelen dat we niet welkom zijn. Mijn vader wil het team trakteren, maar voelt dat dat niet gewenst is.
Dat is een moment waarop Hassan echt breekt. Iedereen voelt dat gebeuren, ook omdat hij zijn rug naar de klas toekeert. Omdat je alleen zijn rug ziet, kan iedereen heel goed luisteren en echt horen wat hij zegt.

Na afloop praatten jullie met de klas. Hoe was dat?

Yassine: We waren van tevoren door De Toneelmakerij voorbereid dat het heel heftig zou kunnen zijn, omdat het onderwerp best wel polariserend is. Dus we hadden afgesproken dat we een school altijd samen zouden verlaten, omdat mensen misschien iets zouden roepen. Maar al na dag 1 was die angst weg.

David: In de klas was het altijd alleen maar leuk en ze waren allemaal heel erg bereid om mee te gaan in de boodschap dat iedereen gelijk is en dat iedereen met elkaar bevriend kan zijn en dat je over de verschillen moet heen kijken. Dus dat was alleen maar hartverwarmend.

Yassine: Ik had niet echt zin in negatieve reacties op social media, of zo. Maar daar is ook niets van gebleken. Dat heb ik wel als positief ervaren.

Speelt het onderwerp sterk?

David: Nou, we speelden voor de onderbouw. En je merkt dat ze er niet heel snel iets over willen of durven zeggen, maar dat iedereen het voorbij ziet komen op social media. Dus het raakt ze wel en zeker de kinderen die er indirect mee te maken hebben. Maar ik denk dat het sterker speelt bij wat oudere kinderen.

Yassine: Ze hadden er soms net een les over gehad bij geschiedenis. Op die leeftijd ontdek je dat er oorlog is, maar je verdiept je er – op een enkele uitzondering na – nog niet in.

David: Ik vind het wel cool als ze bij ons voor het eerst over zo’n onderwerp horen. We zeggen soms ongenuanceerde dingen, maar die komen van twee kanten. Je hoort dus de hele tijd twee verhalen. Ik denk dat het voor de kinderen die voor het eerst over dit onderwerp horen, heel goed is dat ze het op deze manier leren kennen.

Welke reacties zijn jullie vooral bijgebleven?

Yassine: Heel veel. Ik heb de leukste post-its ook bewaard. Maar wat echt indruk op me maakte, was een jongen die zei: ‘Ik vind jullie heel moedig.’ Weet je dat nog, David? Omdat we ons durfden open te stellen en durfden te laten zien waar Hassan en Moos en ook wij mee zitten. Hij hoopte dat we dat zouden blijven doen. Die reactie heb ik wel verder met me meegedragen.

David: Leerlingen vertellen best vaak dat ze zelf Joods zijn. Of juist: “M’n moeder boycot alles wat Joods is.” Soms is het voor het eerst dat ze het er in de klas over hebben.
Maar we hebben ook wel eens een briefje gehad: “Ik wist niet dat theater ook leuk kan zijn”.

Yassine: We hadden natuurlijk wel geluk: het was wij of een wiskundeles.

David: En het zijn pubers, hè!? Dus ze vonden de sexgrapjes vaak het ergst. Eigenlijk meer dan wat met het Midden-Oosten te maken heeft.’

Interview: Marijke Verduijn
Foto: Sanne Peper

Lees ook:
Boaz en Oumaima staan als Jood en moslim naast elkaar. “We maken ons samen hard tegen haat.”
Berber en Mohammed: ‘Het was meteen fijn en vertrouwd.’

Naast de vele schoolvoorstellingen speelt Hassan en Moos op 19 december om 16.00 uur in Amsterdam. Meer informatie en tickets hier.